|  کاربران آنلاین: 2225 نفر

نام گروه: موسیقی      تعداد بازدید: 4103

با ساز «چنگ» بیشتر آشنا شوید + تصاویر

با ساز «چنگ» بیشتر آشنا شوید + تصاویر
انواع ساز چنگ در قرن‌های مختلف در ایران یافت شده است. از جمله چنگ منحنی مربوط به قرن هفتم هجری قمری از صفی‌الدین عبدالمؤمن اُرُمَوی (ارومیه‌ای). تصویر چنگ در تمام آثار باستانی ایران از دوران هخامنشیان گرفته تا سلوکیان دیده می‌شود.

 
«چنگ» در ایتالیایی و اسپانیایی Arpa، در آلمانی Harfe، در فرانسه Harpe و در انگلیسی Harp خوانده می شود.


تاریخ چنگ

پیدایش چنگ از پیدایش کمان نشأت گرفته است؛ در اثر تیراندازی، زه مرتعش می‌شده و صدای کمی به گوش می‌رسیده است. چنگ‌های اولیه شبیه کمانی از نی و چوب بوده که زهی میان آن کشیده شده است.

چنگ در خاور نزدیک

منشأ و مبدأ چنگ به میانرودان یا همان «مزوپوتامیا» باز می گردد. نخستین چنگها و همینطور لیره، 3500 سال پیش از میلاد در سومر یافته شده اند. برخی از آنان در گورها و مقبره های سلطنتی «اور» که شهری باستانی در جنوب میانرودان و از شهرهای متمدن سومر و اکد بوده و هم اکنون یکی از مناطق باستانی پر ابهت در عراق به حساب می‌آید یافت شده اند. قدیمیترین نقش و نگار های چنگ، در پرسپولیس ایران باستان مربوط به 500 سال پیش از میلاد و در مصر مربوط به 400 سال پیش از میلاد دیده می شوند. شکوفایی چنگ در سرزمین پارس ها همراه با نوآوری آن به 3000 سال پیش از میلاد باز می گردد. در 1900 سال پیش از میلاد، ایرانیان چنگهای زاویه دار را به صورت عمودی یا افقی با جعبه ای از صدا در آوردند.

با آغاز تاریخ مرسوم، چنگ های تنومند زاویه دار و عمودی نقش برجسته ای نزد یونانیان داشتند و در دربار ساسانیان بسیار گرامی شمرده می شدند. در اواخر دوره ساسانیان، چنگهای زاویه دار مجددا طراحی و سبکتر شدند. ولی با آنکه بر ظرافت و زیبایی آنان افزوده شد، از استحکامشان کاسته شد. در کتابهای فرهنگ کهن ایران باستان که مربوط به 1300 تا 1600 سال پیش از میلاد است، چنگهای با ظرافت بارها و بارها به تصویر کشیده شده اند.


چنگ دوران ساسانی در کاوش های باستان شناسی در بیشاپور-مکان کنونی: موزه لوور

در مهری گلین که بین سالهای 1961 تا 1966 توسط «هلن جی کانتر» و «پناس پی دلو گاز» دو باستان شناس امریکایی در چغامیش خوزستان یافته شد و مربوط به هزاره چهارم قبل از میلاد و دوران عیلامیان می باشد یک «نوازندۀ چنگ منحنی» را نشان می دهد و این چنگ «6 رشته» دارد.

و باز در ایذه مالمیر چنگ نوازانی را می بینیم که دو نوع چنگ را در دست دارند و پیشاپیش «هانی و همسرش» برای اجرای یک مراسم عبادی در حال نوازندگی هستند. این دو نوازندۀ چنگ، نام خود را نیز با «خط میخی عیلامی» نگاشته اند. چنگ در این دوران «13 رشته» دارد.

نقش‌ برجسته‌های «طاق بستان» نیز نوازندگان چنگ را نشان می‌دهد که در قایق برای شاه ساسانی که به شکارگاه آمده چنگ می‌نوازند. در دورۀ ساسانیان چنگ معروفترین و محبوبترین سازها بوده است و در شاهنامۀ فردوسی نیز از آن فراوان نام برده شده است. «نكیسا» موسیقیدان معروف دربار خسرو پرویز در نواختن آن مهارت تام داشته است. در آثار طاق بستان در یک قایق 5 نوازندۀ چنگ نقاشی شده است. و در یک قایق که پادشاه در حال شکار است یک نوازنده که به احتمال قوی «باربد» می باشد، در حال نوازندگی است. چنگ در این زمان از «7 رشته تا 11 رشته» مشاهده می شود.

چنگهایی كه در دوره های اخیر تاریخ بابل و آشور نقش شده از حیث شكل و طرز گرفتن و نواختن با چنگهای دوره های قدیم تفاوت بسیار دارد و بر تعداد سیمها نیز افزوده شده است. جعبۀ صوتی این نوع چنگ گاهی مستقیم و بدون انحنا و در موارد دیگر منحنی بوده است. طرز نواختن این ساز نیز تغییر كرده به این معنی كه چنگ را طوری می گرفتند كه سیمها تقریبا عمود بر زمین باشد. یعنی بر خلاف قدیم، كه میلۀ چوبی به موازات زمین بوده، ولی سیمها عمود بر زمین نبوده است. نكتۀ دیگر اینكه در نواختن این نوع چنگ زخمه بكار برده نمی شده؛ بلكه آنرا با دست می نواختند و هر دو دست در نواختن آن دخیل بوده است.


چنگ باستانی در کنده کاری های سنگی پارسیان

انواع ساز چنگ در قرن‌های مختلف در ایران یافت شده است. از جمله چنگ منحنی مربوط به قرن هفتم هجری قمری از صفی‌الدین عبدالمؤمن اُرُمَوی (ارومیه‌ای). تصویر چنگ در تمام آثار باستانی ایران از دوران هخامنشیان گرفته تا سلوکیان دیده می شود.

چنگ مثلث در اواخر قرون وسطی در اروپای غریی رایج بوده است. در سال 1720 در باواریا، پدال هایی در پایۀ چنگ تعبیه شد و این امر بر قدرت فنی چنگ افزود. در سال 1810 سباستین آرا چنگ را به شكل امروزی تكمیل نمود و بدین وسیله نواختن همۀ گامهای بزرگ و كوچک را ممكن ساخت و از آن به بعد چنگ در اركستر، معمول گردید. چنگ جدید 47 تا 50 سیم و 7 پدال دارد.

گرچه اروپاییان مدعی ابداع چنگ‌های پدالی هستند و ادعا می‌کنند این چنگ‌ها در قرن ۱۸ میلادی در آلمان پایه‌گذاری شده، اما همین چنگ‌ها نیز بر اساس چنگ‌های زاویه‌دار شرقی ساخته شده است.

چنگ، سازی رشته‌ای است که با انگشت نواخته می‌شود که تکنیک نوازندگی آن در جهان هشت‌انگشتی است. اما تکنیک نوازندگی آن در ایران طبق اطلاعات استخراج‌شده از مستندات باستانی، ده‌انگشتی است.

ساختمان چنگ

این ساز عبارت است از یک قاب مثلث شکل که ضلع عقبی، جعبۀ تقویت کننده صدای ساز، ضلع بالایی، به خطی منحنی که سیم ها بر روی آن ثابت می شوند، و ضلع جلویی، مانند ستونی استوار، نگهدارندۀ دو ضلع دیگر است.
سیم ها غالبا از رودۀ گوسفند و در اصوات بم از جنس فولاد ساخته شده اند. هر سیم یک صوت موسیقی حاصل می کند. تعدادشان حدود 50، همگی به موازات ستون جلویی کشیده شده اند. هر هفت سیم پی در پی به رنگهای متفاوت ساخته شده و در هفت سیم بعدی همین رنگ آمیزی عینا تکرار می شود. سیم ها به فواصل «دیاتونیک» کوک می شوند. مجموعۀ هفت سیم از سیم های چنگ در حالت طبیعی خود نت های «دو بمل»، «ر بمل»، «می بمل»، «فا بمل»، «سل بمل»، «لا بمل» و «سی بمل» را حاصل می کنند. بدین ترتیب همۀ «دو بمل»ها همرنگ، تمام «ر بمل»ها نیز همرنگ و نیز بقیه همرنگ ساخته شده اند.
در انتهای تحتانی جعبۀ تقویت کننده (ضلع نزدیکتر به نوازنده) جلوی پای راست 4 و جلوی پای چپ 3 «پدال» قرار دارد. هر یک از این پدال ها با فشار اول و لغزاندن آن به سوی شکاف اول، صدای تمام سیمهای همنام (مثلا تمام دو بمل ها یا ربمل ...) را نیم پردۀ کروماتیک بالا می برد (یعنی «دو بمل» را تبدیل به «دو» می کند) و هر گاه پدال را باز هم فشار داده و در شکاف دوم گیر دهیم، نت مربوطه باز هم نیم پردۀ کروماتیک بالا می رود (یعنی نت «دو» تبدیل به «دو دیز» می گردد.) به این ترتیب به کمک هر هفت پدال می توان تمام نت های هارپ را دو بار، و هر بار نیم پردۀ کروماتیک بالا یا پایین برد. وسعت صدای هارپ، (و فواصل کروماتیک آن، با استفاده از پدال) از این قرار است:


وسعت صدای هارپ و فواصل کروماتیک آن با استفاده از پدال

انواع ساز چنگ یا هارپ

1-«چنگ ارکستری»
2- «چنگ سنتی»
3- «چنگ باستانی»
4-«چنگ تزیینی»

که خود از لحاظ «شکل ظاهری» به «۱۷ نوع الگو و فرم چنگ» تقسیم می‌شود: از جمله می توان از «چنگ زاویه‌دار»، «چنگ منحنی»، «چنگ ون»، «چنگ کندوگ» و «چنگ ون کنار ساسانی» و «چنگ لیر - چنگی در یونان که به شکل U است» یاد کرد.

در ایران، تعداد چنگ‌نوازان بسیار معدود است و شاید فقط یک چنگ‌نواز باشد که به اجرای برنامه و کنسرت می پردازد! «عبدالعلی باقری نژاد»، استادکار ساخت آلات موسیقی و احیاگر چنگ ایرانی. به گفتهٔ خودش تنها خانوادۀ چنگ‌ نواز ایرانی است که به صورت گروهی برنامه اجرا می‌کند. او به همراه همسر و دو فرزندش تاکنون در ایران چهار کنسرت پژوهشی برای معرفی این ساز باستانی انجام داده است. وی با تاسیس آموزشگاه چنگ نوازان اولین آموزشگاه چنگ را در ایران دائر نموده است و هم اکنون دهها هنرجوی چنگ نواز دارد. وی با تلاش فراوان توانسته است ردیف نوازی ایرانی را با این ساز به هنر جویان خود بیاموزد. وی معتقد است که طی این 17 سال تحقیق در مورد ساز چنگ هنوز در اول راه است.




داغ کن - کلوب دات کامکلوب هواداران سیمرغ

نظر خود را درباره این مطلب بگوئید...
blog comments powered by Disqus



      خدمات زیبایی
رپورتاژ ویژه2-زیر متن همه صفحات-توزیع مناسب چربی در سینه ها و باسن،تعادل وزن،جلوگیری از چاقی،دفع چربی،کالری و قند اضافی با گیاهان خاص
توزیع مناسب چربی در سینه ها و باسن،تعادل وزن،جلوگیری از چاقی،دفع چربی،کالری و قند اضافی با گیاهان خاص

یکی از تاثیرات این گیاه، تقویت قوام عضلات است و کمک می کند موزون تر و باریک اندام تر به نظر برسید و روزانه کالری بیشتری بسوزانید.....



هم اکنون در سیمرغ
 

سایر مطالب موسیقی



تازه های فرهنگ و هنر
موسیقی-گزارش تصویری از تمرین استاد ناظری و گروهش برای کنسرت
گزارش تصویری از تمرین استاد ناظری و گروهش برای کنسرت

استاد شهرام ناظری و گروه ارکسترش مشغول تمرین برای کنسرت



پیشنهادی برای سلامت و زیبایی
پیشنهادی برای سلامت و زیبایی-آیا آبی که می‌نوشیم سالم است؟
آیا آبی که می‌نوشیم سالم است؟

آب آشامیدنی که ما و خانواده‌مان روزانه مصرف می‌کنند متأسفانه دارای مقدار زیادی از مواد بسیار خطرناک از قبیل اکسیدهای فلزی ...



خدمات زیبایی مدرن و سنتی




پربیننده های فرهنگ و هنر
تلویزیون-آزاده نامداری: همیشه او را بیش از خودم دوست داشتم!
آزاده نامداری: همیشه او را بیش از خودم دوست داشتم!

کاش سی و هفت، هشت سال بیشتر عمر نکنم! ابدا از خدا عمر طولانی نمی خواهم. دوست دارم در خواب بمیرم. مثل فیلم «مادر»...



پیشنهاد سیمرغ