آیا تقسیم ارث بدون انحصار وراثت امکان پذیر است؟

چکیده : بعد از فوت شخص، اموالی که از او باقی می ماند، باید بین وراث تقسیم شو؛ اما برای تقسیم ارث، نیاز به انجام انحصار وراثت است که یک گواهی می باشد. اما آیا بدون انحصار وراثت، می توان تقسیم ارث را انجام داد؟ بله؛ در برخی شرایط این امکان فراهم می شود که در این مقاله آن ها را بررسی خواهیم کرد.

آیا تقسیم ارث بدون انحصار وراثت امکان پذیر است؟ با فوت شخص، اموال به جا مانده از وی به بازماندگانش‌ می رسد؛ مانند سایر فرآیندهای حقوقی، تقسیم ارثیه نیز مراحلی‌ دارد که باید تحت نظر مراجع قانونی طی شود. مهمترین چالش خانواده متوفی برای انتقال مالکیت اموال موروثی، اخذ گواهی انحصار وراثت از مامورین ذیصلاح می باشد؛ علاوه بر پیچیدگی مراحل صدور این گواهی، مدت زمان قابل توجهی نیز به طول می انجامد.

از آنجا که بسیاری از خویشاوندان ذینفع، در دریافت هرچه سریعتر اموال موروثی اتفاق نظر دارند، امکان تقسیم ارث بدون گواهی انحصار ورثه جزو سوالات پرتکرار متقاضیان می باشد! در مقاله «آیا تقسیم ارث بدون انحصار وراثت امکان پذیر است؟» مستند به مواد قانونی و تحت نظر بهترین وکیل حقوقی، به پرسش مذکور پاسخ داده می شود.

گواهی انحصار وراثت چیست؟

پیش از پرداختن به امکان یا عدم امکان انتقال مالکیت اموال ورثه ای بدون ارائه گواهی انحصار وراثت، لازم است که درکی نسبت به چیستی این سند ایجاد شود. یکی از چالش هایی که خانواده متوفی‌ با آن رو به رو هستند، تقسیم اموال منقول (مانند اتومبیل) و اموال غیرمنقول (مانند مسکن) فرد درگذشته است؛ اولین اقدام قانونی برای انتقال مالکیت این اموال، اخذ گواهی انحصار وراثت می باشد.

امکان صدور این سند، پس از باطل شدن شناسنامه و صدور گواهی فوت شخص به وجود می‌ آید؛ محتوای گواهی انحصار وراثت تحت نظر کارشناسان شورای حل اختلاف تنظیم و صادر می شود و به همین دلیل از هرگونه خطای شرعی و قانونی مصون است.

در گواهی انحصار وراثت اطلاعات زیر درج می شود:

1. استعلام وارثین: مامور ذی‌صلاح با بررسی شناسنامه متوفی هویت همسر، فرزندان، والدین و هرکسی که از اموال موروثی سهم می برد را احراز کرده و با گرفتن استعلامی در سیستم اسناد، از وضعیت حیات آن ها مطلع می شوند؛ شناسایی وارثین متوفی بدین شکل، صورت می گیرد.

2. استعلام اموال: سپس باید مشخص شود که فرد درگذشته، چه اموالی را از خود به جای گذاشته است؛ با استعلام مرجع حقوقی، هر مال منقول و غیرمنقولی که تحت نام متوفی سند رسمی دارد، یعنی در سیستم اسناد به نام وی ثبت شده است، فورا آشکار می شود. با این استعلام، تمام اطلاعات مربوط به اموال موروثی نیز قابل دسترسی خواهد بود؛ مثلا اگر ارثیه ویلا باشد، محل وقوع ملک و متراژ آن نیز مشخص می شود.

3. اعمال شرایط وصیتنامه: اگر وصیتنامه قانونی در میان باشد، باید مفاد آن بر مسئله تقسیم ارثیه اعمال شود؛ مثلا می دانیم که قانون سهم بیشتری از ارث برای فرزندان پسر نسبت به فرزندان دختر در نظر گرفته است، اما بعضی از والدین در وصیتنامه خود بر تقسیم مساوی اموال بین فرزندانشان تاکید می کنند. گاهی بعضی از افراد ذینفع، محروم الارث معرفی می شوند و گاهی افراد غریبه به واسطه وصیتنامه از اموال متوفی سهم می برند!

همچنین بعضی از اموال وجود دارند که ثبت رسمی نشده اند یا در مکانی پنهان هستند، اینگونه اموال که با استعلام قابل شناسایی نیستند، معمولا در وصیتنامه معرفی می شوند؛ پس اعمال شرایط این سند حقوقی بر گواهی انحصار ورثه، از اهمیت زیادی برخوردار است.

4. تقسیم اموال: پس از طی شدن مراحل مذکور، در نهایت سهم هر یک از وارثین محاسبه شده و با بیان جزئیات (مثلا اگر ملک باشد، با ذکر متراژ) در گواهی انحصار وراثت ثبت می شود؛ سپس افراد باید برای اعمال این تقسیمات و انتقال سند، مراحل قانونی را طی کنند. پس به صورت خلاصه، گواهی انحصار وراثت سندی است که «وضعیت و مالکیت اموال متوفی» را آشکار می کند.

وارثین قانونی چه کسانی هستند؟

لازم به ذکر است حضور تمامی افراد ذینفع از ارث، در فرآیند تقسیم دارایی های متوفی الزامی بوده و حتی اگر فردی تمایل به انتفاع از اموال موروثی نداشته باشد، باید با طی کردن مراحلی قانونی از دریافت ارثیه انصراف دهد؛ این وارثین همان اعضای خانواده متوفی‌ می باشند و به تبع وجود انواع روابط خویشاوندی، وارثین نیز متنوع اند:

الف) وارثین نسبی: فردی که رابطه خویشاوندی اش با متوفی به دلیل نسبت خونی ایجاد شده باشد، جزو وارثین نسبی شناخته می شود؛ این افراد شامل پدر، مادر، خواهران، برادران و فرزندان دختر و پسر متوفی هستند.

ب) وارثین سببی: همانطور که از نام اینگونه افراد ذینفع مشخص است، رابطه خویشاوندی آن ها با متوفی به سبب عقد قرارداد می‌ باشد؛ بنابراین همسر به واسطه عقدنامه ازدواج دائم، جزو وارثین سببی محسوب می شود.

آیا ارث بردن پس از طلاق ممکن است؟

لازم به ذکر است که زن و مرد تنها ضمن ازدواج رسمی یا عقد دائم وارث یکدیگر شناخته می شوند و ارث در صیغه وجود ندارد. در دو حالت فرد پس از فوت همسر سابقش، از وی‌ ارث می برد:

1. طبق ماده 944 قانون مدنی، اگر شوهر در حال مرض زن خود را طلاق دهد و ظرف یک سال از تاریخ طلاق به همان مرض بمیرد، زوجه از او ارث می ‌برد؛ اگرچه طلاق بائن (غیرقابل رجوع) باشد مشروط بر این که زن شوهر نکرده باشد.

2. بر اساس ماده 943 قانون مدنی،اگر شوهر زن خود را به طلاق رجعی مطلقه کند، هریک از آن‌ها که قبل از انقضای عده بمیرد، دیگری از او ارث می‌برد؛ لیکن اگر فوت یکی از آن‌ها بعد از انقضای عده بوده یا طلاق بائن باشد از یکدیگر ارث نمی‌برند.

فرد در چه صورت محروم الارث می شود؟

وارث هم توسط متوفی و هم قانون، می تواند محروم الارث معرفی شود؛ در حالت اول متوفی این موضوع را در وصیتنامه رسمی متذکر شده است. در حالت دوم وارث‌ با نقض قوانین، عامل محرومیت خویش از ارث توسط مراجع قضایی می شود؛ مثلا طبق ماده 880 قانون مدنی: «قتل از موانع ارث است، بنابراین کسی که مورث خود را عمدا بکشد از ارث او ممنوع می‌شود؛ اعم از اینکه قتل بالمباشره باشد یا با بالتسبیب و منفرداً باشد یا به شرکت دیگری.»

مراحل اخذ و اجرای گواهی انحصار وراثت چیست؟

1. ثبت دادخواست: پس از صدور گواهی فوت، وارثین باید دادخواست مربوط به صدور گواهی انحصار وراثت را در مراجع ذیصلاح ثبت کنند.

2. استعلام و صدور گواهی انحصار وراثت: در بخش های پیشین به استعلام هویت وارثین و اموال متوفی پرداخته شد؛ سپس با درنظر گرفتن مقیاس های شرعی و مفاد وصیتنامه، اموال بین بازماندگان تقسیم و در سند ثبت می شود.

3. اجرای گواهی انحصار وراثت: پس از اخذ این گواهی، افراد می توانند با ثبت دادخواست‌های حقوقی جدید، متقاضیان انتقال اسناد اموال موروثی شوند؛ از آنجایی که فرآیند جمع آوری مدارک و مراحل صدور و اجرای گواهی انحصار وراثت برای افراد غیرمتخصص‌ بسیار دشوار است، استخدام و مشاوره با یک وکیل حقوقی پیشنهاد می شود.

آیا تقسیم ارث بدون انحصار وراثت امکان پذیر است؟

تا این بخش از مقاله مشخص شد که صدور گواهی انحصار وراثت و ارائه آن به مراجع قانونی‌ برای اعمال تقسیمات بر ارث امری الزامی‌ است؛ البته شرایطی استثنایی نیز وجود دارد که تقسیم ارث بدون انحصار وراثت امکان پذیر می شود.حضور یک وکیل در این پروسه می تواند بسیار کمک کننده باشد، از همین رو توصیه می شود با کمک وکیل از ما (vakilazma.com) یک وکیل خوب پیدا کنید تا با کمک وی تقسیم ارث را بدون برگه انحصار وراثت انجام دهید. برای مشاهده لیستی از وکلا که می توانند در این مسیر به شما کمک کنند، کلیک کنید.

1. ورثه محجور یا غایب باشد.

2. پس انداز متوفی به صورت پول نقد و طلا در گاوصندوق شخصی باشد؛ بدان معنا به صورت سهام در شرکت های خصوصی و دولتی در گردش نباشد یا در حساب های بانکی‌ نگهداری نشود.

3. ارثیه، مال منقول یا غیرمنقولی باشد که سند رسمی ندارد؛ یعنی‌ در دفتر اسناد رسمی‌ به نام متوفی‌ ثبت نشده باشد، املاک قولنامه ای از این دسته اموال هستند.

کلام آخر

گواهی انحصار وراثت، سندی است که از طرف شورای حل اختلاف پس از ثبت رسمی فوت، صادر می شود؛ در این سند هویت وارثین و اموال به نام متوفی، مشخص می شود. این گواهی برای تقسیم ارث متوفی لازم است، اما در بعضی از مواقع می توان تقسیم ارث را بدون انحصار وراثت انجام داد که در این مقاله این مورد را نیز بررسی کردیم.